OSMANLI DEVLETİ KÜLTÜR VE MEDENİYETİ
A- DEVLET TEŞKİLATI
1. MERKEZ TEŞKİLATI
a) Padşahlık ve Hakimiyet Anlayışı

- Osmanlı Devleti’nde yönetim İslam hukuku ve örfe dayanırdı.
- Ülke hanedanın ortak malıdır.
• I. Murat bunu; “ memleket hükümdar ve oğullarının ortak malıdır” olarak değiştirdi. Böylece merkezi otoriteyi daha da güçlendirdi.
- Osmanlı Devletinde kimin padişah olacağı konusunda kesin bir kural yoktu. Osmanlı ailesinin bütün erkekleri taht üzerinde hak sahibi idiler. Onun için padişah ölünce oğullarının hangisinin tahta geçeceği konusunda devlet yönetimindeki etkili grupların(ümera,ulema vb.) tercihleri önemli rol oynuyordu.Eski Türk Devlet geleneğinden kaynaklanan bu sistem (Kut anlayışı) taht kavgalarına neden oluyordu.

Veraset Sistemindeki Değişmeler:

- Fatih Sultan Mehmet bu sakıncayı ortadan kaldırmak için tahta geçme yöntemini belirleyen bir kanunname düzenledi. Bu kanunla Fatih'in amacı:
• Taht kavgasına son vererek,ülkenin birlik ve bütünlüğünü sağlamak,
• En güçlü olanın padişah olmasını sağlamaktı.
- I.Ahmet zamanında yapılan değişiklikle en yaşlı ve akıllı olanın (ekber ve erşed) padişah olması esası benimsendi.
• Ekberiyet sistemi Şehzadeler arasındaki rekabet duygusunu ortadan kaldırması bakımından OLUMSUZ, taht kavgalarına son vermesi bakımından da OLUMLU sonuçlar doğurmuştur.
- Hükümdar çocuklarına şehzade denirdi. Şehzadeler “Sancağa Çıkma Usulü” ile yetiştirilirdi.
• III. Mehmet'ten sonra şehzadelerin sancağa çıkma usulü kaldırıldı. (Şehzadeler sarayda kafes hayatı yaşadılar.)
- Osmanlı Devletinin kuruluş yıllarında başta bulunan hükümdarlara BEY denilmiştir.Yine Hıristiyanlara karşı savaştıklarından GAZİ de denilmiştir.(Örneğin: Osman Bey, Osman Gâzi, Orhan Bey, Orhan Gâzi gibi..) Hükümdarların aldığı diğer başlıca unvanlar; Han, Hakan, Hünkâr, Sultan ve genellikle Padişahıdır.

NOT: Yavuz Sultan Selimin 1517 Mısır seferi sonucu HALİFELİK Osmanlı padişahlarına geçmiştir. Böylelikle Osmanlı hükümdarları padişah olarak Devletin Başı, halife olarak ta Müslümanların başı olma özelliği taşımışlardır.

b) Saray


- Padişahın hem özel hayatının geçtiği, hem de devletin yönetildiği yerdi. Saray Enderun ve Birun olmak üzere iki bölümden oluşuyordu.Bu iki bölüm BAB'ÜS.SAADE (Orta kapı) denilen kapıyla birbirine bağlanmıştı.

1- ENDERUN :Padişahın özel hayatının geçtiği sarayın iç bölümüdür. Burada padişahın hizmetine bakan güvenilir kimselerin bulunduğu hizmet ve eğitim odaları ve harem bulunuyordu.Enderun da ki odalar şunlardır:
2- BİRUN: Sarayın dış bölümüne denirdi. Bîrûnda geniş bir yönetici kadro yer alırdı.
c) Divan-ı Hümayun

- Bugünkü Bakanlar Kurulu gibi çalışan Divan.ı Hümayun önceleri DİVANHANE’ DE toplanırken, Kanuni zamanında yapılan KUBBEALTI denilen yerde toplanmaya başlamıştır.Divan teşkilatı ilk defa ORHAN BEY zamanında kurulmuştur. Fatih Sultan Mehmet padişahların divân toplantılarına katılma geleneğine son vererek, toplantıları kafesli bir pencerenin arkasından takip etmiştir. Üyeleri:
1. Padişah: Fatih’e kadar divana katılmışlardır.
2. Sadrazam: Vezirlerin başıdır. Divan başkanı ve padişah vekilidir.
3. Vezirler: Sadrazama yardım eden devlet adamları.
4. Kazasker: Adalet ve eğitim işlerine bakarlar. Divandaki büyük davalara bakarlardı. Anadolu ve Rumeli Kazaskerliği olarak ikiye ayrılırdı.
5. Defterdar: Mali işlerden ve hazineden sorumludur. Bu da iki tanedir.
6. Nişancı: Padişahın evraklarına tuğrayı çeken, dış devletlerle olan yazışmaları düzenleyen ve toprak sistemini tanzim eden kişidir.
7. Reis’ül Küttap: Divan Katiplerinin şefidir. Nişancıdan ayrılmıştır. 17. yy dan sonra dış işlerinin sorumluluğunu almıştır.
8. Kaptan-ı Derya: Denizlerdeki bütün işlerin sorumlusudur.
9. Yeniçeri Ağası: Vezir olan yeniçeri ağaları da divan üyesidir.
10. Şeyhülislam: Divanda alınan kararların İslam’a uygun olup olmadığına bakardı.

2. TAŞRA TEŞKİLATI
a) Eyaletler (Beylerbeylik):
- Beylerbeyi denilen askeri yöneticiler tarafından idare edilirlerdi. Üç kısma ayrılırlardı.

1. Merkeze Bağlı Eyaletler ( Salyanesiz - Yıllıksız) : Tımar (dirlik) sisteminin uygulandığı eyaletlerdir. Bu eyaletlerdeki topraklar has,zeamet ve tımar olarak ayrılmıştır.Merkeze yakın eyaletlerdir.Rumeli, Budin, Anadolu, Karaman, Dulkadir, Sivas, Erzurum, Diyarbakır, Halep, Şam, Trablusşam salyanesiz eyaletlerdendir.
2. Özel Yönetimli Eyaletler ( Salyaneli – Yıllıklı ) : Bu eyaletlerde tımar sistemi uygulanmaz, vergiler yıllık olarak toplanırdı. Mısır, Habeş, Bağdat, Basra, Yemen, Tunus, Cezayir, Trablus salyaneli eyaletlerdendi.
3. Bağlı Hükümet veya Beylikler ( İmtiyazlı ) : Bunlar içi işlerinde serbest olup siyaset bakımından Osmanlıya bağlıdırlar. Yöneticilerini kendileri belirlerler. Kırım, Eflak, Boğdan, Hicaz vs...
b) Sancaklar :

- Kazaların birleşmesiyle meydana gelmişti. En üst dereceli yöneticisi Sancakbeyidir. Sancaklarda asayiş sûbaşı ve Yasakçılar (asesler), kalenin korunması da kale dizdarları tarafından yapılırdı.

c) Kazalar :

- Hem adlî hem de idarî birimdir. Kazaların başında yönetici olarak kadı bulunurdu

NOT: 1864'te yayınlanan "vilayet nizamnamesi" ile ülke idarî bakımdan yeniden teşkilatlandırıldı.Buna göre taşra yönetimi vilayet, liva (sancak), kaza ve köy birimlerine ayrıldı. Livaların yönetimi mutasarrıflara verildi.
1871'de kaza ve köy arasına NAHİYELER eklendi, bunların başına nahiye müdürleri seçimle getiriliyordu.

 
Bugün335
Dün1281
Bu Ay2831
Toplam5457541
Şu anda 21 konuk çevrimiçi