Osmanlı Devletinin Mali Yapısı

1smcee

• Osmanlı Devleti ilk mali teşkilatlanmasını sınırların genişlemesine paralel olarak I. Murat Döneminde oluşturmuştur.
• İlk para Osman Bey Döneminde basılmıştır.
• Orhan Bey Döneminde akçe denilen ilk gümüş para basılmıştır. İlk altın para (sikke: para) Fatih Döneminde basıldı. Atın paraya ‘eşrefi’ denir.
• Osmanlı Devletinde hazine Hazine-i Has, Hazine-i Amire olarak ikiye ayrılır.Osmanlı Devletinin Gelirleri

Vergiler
Şer’i Vergiler
1. Öşür: Müslümanlardan alınan 1/10 oranında ürün vergisidir.
2. Haraç: Gayri Müslimlerden alınan 1/10 oranında alınan ürün vergisidir.
3. Cizye: Gayri Müslimlerden alınan güvenlik (askerlik) vergisidir.
4. Zekât: Müslümanlardan alınan 1/40 oranındaki vergidir.

Örfi Vergiler
1. Ağnam (Resm-i Ganem): Hayvanlar üzerinden alınan vergidir.
2. Çiftbozan: Toprağı ekmeyenlerden alınan ceza vergisidir.
3. Avarız (Tekâlif-i Örfiye) : Olağanüstü durumlarda (savaş, deprem, sel) alınan vergidir.
4. Baç: Çarşı ve pazarlardan alınan vergidir.
5. İspenç: Gayri Müslimlerden alınan arazi vergisidir.
6. Çift vergisi: Müslüman çiftçilerden alınan arazi vergisidir.
7. Nakd-i Bedel: 1856 Islahat Fermanında kabul edilen bu vergiye göre gayri Müslimler askerlik yapmadıkları için vergi ödeyeceklerdi.
8. Resm-i Mücerret: Bekârlardan alınan vergidir.
9. Bennak (Resm-i Arus) : Evlilik vergisidir.

Diğer Gelirler
• Bağlı Beyliklerden alınan vergiler
• Savaş tazminatları ve ganimetlerin 1/5’i (Humus-u Şer’iye)
• Devletlerarası ticaretin getirdiği gümrük gelirleri
• Maden, Tuzla ve Orman Gelirleri

Genel Ekonomik Yapı
• Osmanlı Devletinin ekonomisi büyük ölçüde tarıma dayanıyordu.
• Coğrafi Keşiflerle ticari gelirlerinde azalma meydana gelmiştir.
• Osmanlı Devleti ticareti geliştirmek için Kapalı Çarşılar, Bedestenler ve kervansaraylar inşa etmiştir.
• Fethedilen araziler Tahrir Defterlerine Nişancı tarafından kaydedilirdi.
• Ticari hayatın canlı olduğu yerlerde kapan hanları bulunuyordu. Buralarda temel ihtiyaç maddeleri toptan satılırdı. Kapanda satılan mal sadece un ise, ”un kapanı” adını alırdı.
• Avrupalı Devletlere verilen ticari ayrıcalıklar yani Kapitülasyonlar Osmanlı Devletinin zararına olmaya başladı. Ticari gelirler azaldı. Dış ticaret açığı oluşmaya başladı.
• Tımar sisteminin bozulup iltizam sisteminin yaygınlaşmasıyla ekonomik olarak ezilen halk, 17. yüzyılda çıkan Celali İsyanlarına destek vermiştir.
• 18. yüzyılda toprak kayıplarının artması, kapitülasyonların süresiz uzatılması Osmanlı maliyesini olumsuz etkilemiştir.
• 19. yüzyılda devlet kendi varlığını korumak için ekonomik tavizleri artırdı. 1838’de İngiltere ile imzalanan Balta Limanı Ticaret Sözleşmesiyle Osmanlı ekonomisi, Avrupa’nın açık pazarı haline geldi.
• 1853–1856 Kırım Savaşında Osmanlı Devleti ilk defa dış borç aldı. (Abdülmecit Dönemi)
• Abdülmecit Döneminde ilk defa kaime adında kâğıt para basıldı.
• Dış borçların ödenememesi sebebiyle 1875’te Muharrem Kararnamesiyle Osmanlı Devleti iflas ettiğini ilan etmiştir. Avrupalı Devletler borçları tahsil edebilmek için 1883’te Duyun-u Umumiye Teşkilatını kurdular. Osmanlı ekonomik bağımsızlığını kaybetti.
• Duyun-u Umumiye ve kapitülasyonlar 24 Temmuz 1923’te Lozan Antlaşmasıyla tamamen kaldırıldı.

Lonca (Ahi) Teşkilatı
• Üretilen ürünlerin kalitesini ve fiyatını kontrol eder.
• Teşkilatın başında şeyh bulunurdu. Yardımcısına Kethüda denilirdi. Muhtesip, esnafı kontrol ederdi.
• Esnaf arasında sosyal ve ekonomik dayanışmayı sağlar.
• Esnafın yönetimle olan ilişkilerini sağlar.
• Halka mesleki ve ahlaki eğitim verir.
• Kapitülasyonların yaygınlaşması, sanayi inkılâbı ile önemini yitirmiştir.