Osmanlı Devletinde Eğitim

r0579e

• Osmanlı Devleti çok uluslu bir devlet olduğundan eğitim birliğini sağlayamamıştır.
• Osmanlı Devleti’nin klasik döneminde, temel bilim kurumu medreseydi. Burada hem akli, hem de nakli ilimler okutuluyordu. Nakli ilimler, İslâm dinine ilişkin bilgilerdir. Bunlar; Kur’an, Tefsir, Hadis, Fıkıh ve Kelam’dı. Akli ilimler ise; bir yönüyle Allah’ın varlığını ve yüceliğinin delillerinden, diğer yönüyle dünya düzenini açıklayan bilimlerdir. Bunlar; Felsefe, Matematik, Astronomi, Fizik, Kimya, Biyoloji, Coğrafya gibi ilimlerdir.
• Medreselerin dışında, tekke, dergâh, cami, Lonca (Mesleki), sıbyan (Çocuk) mektepleri, saray okulları (Enderun) ve konaklarda da eğitim yapılırdı.
• Kapitülasyonların sonucunda Osmanlı topraklarında birçok yabancı okul açılmıştır.
• Azınlıklar eğitimde serbest bırakıldıkları için kendi okullarını açmışlardır.
• İlk musiki okulu Fatih döneminde inşa edilmiştir.
• 18. yüzyılda Avrupa’nın gerisinde kalınca Avrupa tarzı eğitim yapılmaya başlandı. Subay yetiştirmek için Hendesehane, Mühendishane-i Berri Hümayun, Mühendishane-i Bahr-i Hümayun gibi Avrupa tarzı okullar açıldı.

• 19. yüzyılda Avrupa tarzı eğitim hız kazandı. II. Mahmut Döneminde İlköğretim zorunlu hale getirildi. Avrupa tarzı Rüştiyeler (ortaokul) ve İdadiler (lise) açıldı.
• II. Mahmut Döneminde Avrupa’ya ilk defa öğrenci gönderildi.
• 1826’da Tıbhâne-i Âmire ve Cerrahhâne-i Mamûre açıldı.
• 1838 senesinde açılan Mekteb-i Maarif-i Adliye, 1839 senesinde açılan Mekteb-i Ulûm-i Edebiye ile memur yetiştirilmek istenmiştir.
• 1848’de Ahmet Cevdet Paşa önderliğinde Darül Muallimin (Öğretmen Okulu) açıldı.
• 1845’te Harp Okulu’na öğrenci yetiştirmek için Askerî Liseler açıldı. Günümüze kadar devam eden İstanbul’da Kuleli, Bursa’da Işıklar ve İzmir’de Maltepe Askeri Liseleri bu dönemde kuruldu.
• 1849’da Harbiye Mektebi’nde Veteriner bölümü açıldı.
• 1875’te Askeri Ortaokullar açıldı. Ordunun kurmay subay ihtiyacını karşılamak için kurmaylık bölümü açıldı (1845).
• Araştırma yapmak üzere 1851’de Encümen-i Daniş adında bir eğitim merkezi açıldı.
• 1868’de Darül Muallim-i Sıbyan ve Mektebi Sultani (Galatasaray Lisesi) açıldı. 1870’de bayan öğretmen yetiştirmek için Darül Muallimat açıldı. 1884 Mülkiye Mektebinin açıldı.
• 1904 itibariyle 465 Amerikan okulunda 22.867 öğrenci bulunuyordu. İtalya kendi soydaşları için 1861’de İstanbul’da ve 1863’te Hatay’da okul açtı. Osmanlı topraklarında 131 Amerikan, 127 Fransız, 60 İngiliz, 22 Alman, 22 İtalyan, 11 Avusturya, 7 Rus, 4 İran Okulu toplamda 384 yabancı okul eğitim yapıyordu.
• (1848–1870–1900) Osmanlı Devletinde üniversite olarak Darülfünun açıldı. İki defa kapatıldı.
• Sanayi-i Nefise Okulu Osman Hamdi Bey tarafından açıldı.(1883) İlk mezunları İbrahim Çallı, Hikmet Onat, Nazmi Ziya Güran, Feyhaman Duran’dır.

Osmanlı Medreseleri
• İlk medrese Orhan Bey Döneminde İznik’te yapılmıştır.

Kuruluş Dönemi (Başkent Bursa Sonra Edirne)
• Orhan Bey Medresesi İznik
• 1348 Lala Şahin Paşa Medresesi Bursa
• II. Murat Darül Hadis Medresesi Edirne
• II. Murat Üç Şerefeli Medrese Edirne

Yükselme Dönemi
• Sahn-ı Seman Medreseleri İstanbul
• Süleymaniye Medreseleri İstanbul
• 1566 Gazanferoğlu Medresesi