Nüfus Mübadelesi (Etabli Sorunu) 1923-1930

2wrkivo

• Lozan Antlaşmasında Türkiye ve Yunanistan Rum ve Türk nüfusunun yer değiştirmesi hususunda karar varmıştı. Batı Trakya Türkleri ve İstanbul’da bulunan Rumlar hariç Türk ve Rum nüfus yer değiştirecekti.
• Yunanistan, İstanbul’da çok sayıda Rum bulundurmak amacıyla Mondros Ateşkes Antlaşması’nın imzalanmasından önce İstanbul’a gelen Rumların da değişim dışında tutulmasını istedi.
• Antlaşmazlığa sebep olan bir gelişme de Fener Patriğinin mübadele kapsamına alınmasıdır. Ortodoks Patriği Arapoğlu Konstantin’i sınır dışı etmiş, bu olaya Yunanistan tepki göstermiştir.
• 19 Mayıs 1925’te Patrik Konstantin’in görevinden istifa etmesiyle konu halledilmiş, 1 Aralık 1926’da iki ülke arasında Atina’da yapılan anlaşmayla da iki ülke azınlıklarının emlâk konuları görüşülerek bir düzenleme yapılmaya çalışılmıştır. Çünkü iki ülke arasındaki gerginlik sonucu iki ülke azınlıkların mal varlığına el koymuştu.

• 1930 yılında İtalya Doğu Akdeniz’de bir dostluk ve güvenlik sistemi kurma çabası içine girmişti. Mustafa Kemal Paşa ile Yunanistan Başkanı Elefteros Venizelos’un bu sistemin gelişmesinde olumlu tavırlar alması Türk-Yunan münasebetlerindeki huzursuzluğu ortadan kaldırmıştır.
• 10 Haziran 1930’da Türkiye ve Yunanistan arasında imzalanan antlaşma ile sorun büyük ölçüde halledildi.
• Venizelos’un, 27-31 Ekim 1930’da Ankara’yı ziyareti sırasında imzalanan üç vesikadan oluşan 30 Ekim 1930 tarihli dostluk, tarafsızlık, uzlaşma ve hakem anlaşması Türk-Yunan münasebetlerinin gelişmesini sağlamıştır.
• Türk-Yunan ilişkileri bu olayın çözümüyle iyileşmeye başladı. Bu iyileşme, 1934’te Alman ve İtalyan yayılmacılığına karşı Balkan Antantın kurulmasına zemin hazırlamıştır.
• Türkiye II. Dünya Savaşında açlık ve kıtlık yaşayan ekonomik sorunlar yaşayan Yunanistan’a yiyecek ve içecek yardımı yapmıştır.
• Türk-Yunan ilişkileri 1954’te başlayan Kıbrıs Sorunuyla birlikte tekrar bozulmuştur.