Büyük Selçuklu Devleti 1040–1157

a0b0nm

• Selçuk Bey tarafından İran toprakları üzerinde kuruldu.
• Tuğrul ve Çağrı Beyler döneminde batıya doğru fetih hareketleri yaygınlaşmaya başladı.
• 1048 Pasinler Savaşıyla Bizans mağlup edildi.
• 1055’te Tuğrul Bey Bağdat’a davet edilerek Abbasi Halifesi tarafından ‘Doğunun ve batının hükümdarı’ olarak ilan edildi.
• Siyasi ve dini güçler paylaşıldığı için İslam dünyasında ilk defa laiklik anlayışı ortaya çıktı.

1071 Malazgirt Savaşı (Sultan Alparslan 1064–1072)
• 1071’ kadar Anadolu’ya yapılan akınlar keşif amaçlı yapılmıştır.
• 1071 Malazgirt Savaşı ile Bizans ordusu mağlup edildi. Bunun sonucunda;
• Anadolu Türkleşmeye başladı.
• Anadolu’da ilk beylikler dönemi başladı.
• Türklerin Anadolu’ya yerleşmesi Haçlı Seferlerinin başlamasına sebep olmuştur.
• İlk Beylikler;
Erzurum ve çevresinde Saltuklular,
Mardin ve çevresinde Artuklular,
Erzincan ve Kemah’ta Mengücekliler,
Sivas ve Divriği’de Danişmentliler
İzmir ve civarında Çaka Beyliği kuruldu.

Sultan Melikşah Dönemi 1072–1092
• Selçukluların en parlak dönemidir.
• Bu dönemde Kutalmışoğlu Süleyman Anadolu’nun fethi için görevlendirilmiştir.
• Melikşah’tan sonra Berkyaruk, Mehmet Tapar, Sencer arasında taht kavgaları başlamıştır.
• Taht kavgaları sebebiyle Haçlı Savaşlarına gereken önem verilememiştir.

Büyük Selçuklu Devletinin Yıkılma Sebepleri
• Taht kavgaları sebebiyle merkezi otorite zayıflamıştır.
• Atabeylerin zararlı çalışmaları
• Hasan Sabbah’ın Batınilik mezhebini yayma çalışmaları
• Sultan Sencer’in 1141 Katvan Savaşında Karahitahlılara yenilmesi
• Küstürülen Oğuzların ayaklanması ve Sultan Sencer’in Oğuzlara esir düşmesi (1157)

Büyük Selçukluların Dağılmasıyla Kurulan Devlet ve Atabeylikler
• Irak Selçukluları
• Suriye Selçukluları
• Kirman Selçukluları
• Anadolu (Türkiye) Selçukluları
• Fars Atabeyliği (Salgurlular)
• Azerbaycan Atabeyliği (İldenizoğulları)
• Şam Atabeyliği (Böriler)
• Musul Atabeyliği (Zengiler)
• Beg-Tiginoğulları Atabeyliği (Erbil-Irak)

Selçuklularda Kültür ve Medeniyet
• Yönetimde Ülke hanedanın ortak malıdır anlayışı geçerliydi.
• Şehzadeler Atabeylerin gözetiminde eyaletlere gönderilir ve tecrübe kazanmaları sağlanırdı.
• Selçuklu sultanları siyasi güçlerini artırmak için halifelerden menşur denilen siyasi belge alırlardı.
• Selçuklu ordusunda hükümdara bağlı Hassa ordusu (maaşlı), ikta sistemiyle yetiştirilen Tımar ordusu vardı. Ordu komutanlarına Emirül Ümera denilirdi.
• Vezir Nizamül Mülk dönemin üniversitesi sayılan Nizamiye Medreselerini yapmıştır.
• Resmi dil Farsça bilim dili Arapçaydı. Ünlü matematikçi Ömer Hayyam, Melikşah döneminde Celali Takvimini yapmıştır.
• Şer’i hukuktan kadı, örfi hukuktan Emir-i Dad sorumluydu. Asayişten subaşı, hükümdarın erkek çocuğuna melik denirdi.