OSMANLIDA TİCARİ HAYAT

1252exh

Osmanlı Ticaret Gelirlerini Etkileyen Faktörler:

– Ticaret yollarının değişmesi (Ümit Burnu)
– Kapitülasyonlar
– 1838 Balta Limanı Antlaşması

Kapitülasyonlar

– Kapitülasyon: Gümrük,Hukuk,ve ekonomik konularda verilen ayrıcalıklara denir. İlk ticari imtiyazlar ORHAN BEY tarafından CENEVİZLİLER’E verildi. İstanbul’un fethinden sonra Fatih “Ceneviz” ve “Venediklilere” ticarî imtiyazlar tanıdı.
– Kanuni Sultan Süleyman 1535′ de Fransızlarla Osmanlıların “AHİDNAME”, Fransızların KAPİTÜLASYON dediği anlaşmayı yaptı.

NOT: Kanuninin amacı Şarlken’e karşı Fransa’yı yanına çekerek, Avrupa Hıristiyan birliğini bölmekti.Kapitülasyonlar I. Mahmut zamanında (1740) sürekli hale getirildi.
Kapitülasyonlar 24 Temmuz 1923’te LOZAN ANTLAŞMASI ile kaldırıldı.
Balta Limanı Antlaşması(1838):

– İngiltere ile II. Mahmut döneminde imzalanmıştır. Bu antlaşmayla ihracattan alınan vergiler artırılırken (%12), İthalattan alınan vergiler azaltılıyordu (%5).II. Mahmut’un bu antlaşmadan amacı Mehmet Ali Paşa’ya ve Rusya’ya karşı İngiltere’nin desteğini kazanmaktı.

NOT: Balta Limanı Anlaşması’ndan sonra diğer devletlere de aynı haklar genişletilerek verilmiş Osmanlı ülkesi Avrupa Devletlerinin bir “açık pazarı” haline gelmiştir.

Dış Borçlar
– Osmanlı Devleti bütçe açıklarını kapamak için önce halka ek vergiler getirmiş,yeterli olmayınca KAİME adı verilen hazine tahvillerini çıkarmıştı. Bu da yeterli olmayınca dış borca yönelmek zorunda kalmıştı.
– İlk Dış borç 1854 yılında KIRIM SAVAŞI sırasında İngiliz ve Fransız sarraflarından alındı. 20 yıl gibi kısa bir sürede Osmanlı devleti Borç batağına saplandı.
– 1881’de yayınlanan ve adına MUHARREM KARARNAMESİ denilen bir kararnameyle iç ve dış borçlarının ödenmesini DUYUN-I UMUMİYE (Genel Borçlar) denilen üyeleri alacaklı ülkeler tarafından seçilen bir komisyona bıraktı. Osmanlı Devleti borçlarına karşılık tuz, tütün, ipek ve damga vergilerini karşılık olarak gösterdi. Osmanlı Borçları meselesi LOZAN BARIŞ ANLAŞMASI ile çözümlendi

F- OSMANLIDA MALİYE
1. Osmanlı Vergi Sistemi

a) Şer’i Vergiler

Öşür: Müslümanlardan alınan toprak ürünü vergisidir. Elde edilen ürünün onda biri vergi olarak alınırdı.
Haraç: Müslüman olmayanlardan onda bir oranında alınan vergidir.
Cizye: Müslüman olmayan erkeklerden, askerlik görevi karşılığı alına vergidir.
Ağnam: Hayvandan sayısına göre alınan vergi.

b) Örfi Vergiler

Çift Resmi: Reayanın sipahiye ödediği toprak vergisi
Çift bozan vergisi: Toprağını izinsiz olarak terk eden veya üç yıl üst üste ekmeyenlerden alınan vergi.
Avarız: Olağanüstü hallerde, divanın kararı ve padişahın emri ile toplanan vergilere denirdi.

Bec-i Bazar: Pazar yerlerinden alınan vergi.
İspençe: Gayrimüslim erkek çocuklardan alınır.

2. Diğer Gelirler

– Ganimetler, tuzla, orman, maden ve gümrük vergileri ile bağlı beyliklerden alınan vergiler